Kamienie Graniczne

Wśród wielu obiektów zabytkowych, które wzbogacają nasz krajobraz kulturowy na Ziemi Ząbkowickiej, ważną rolę odgrywają obiekty drobne: kapliczki przydrożne, krzyże, rzeźby oraz ciekawe kamienie, które w dawnych czasach odgrywały zwykle rolę kamieni granicznych...

Dawne kamienie graniczne, które wkopywano juz od średniowiecza w miejscach rozgraniczeń, sporów o ziemię, a także aby zaznaczyć granice posiadłości, często nie są wpisane do rejestru zabytków. Na szczeście znajdują się zwykle w miejscach odległych od siedzib ludzkich, często w lesie, na miedzach, przez co mało kto zna miejsce ich ustawienia i do nich nie dociera.

 

Na naszym terenie mamy kilka tego typu obiektów, a niektóre z nich posiadają wyjątkowe wartości historyczne a nawet artystyczne, jak choćby niżej pokazany "Kamień u Trzech Granic" w Górach Sowich niedaleko Jemnej.   

Kamień "U Trzech Granic" jest wyjątkowym dziełem sztuki barokowej, wykonany został w XVIII w. prawdopodobnie w pracowni kamieniarskiej przy klasztorze cysterskim w Henrykowie. Jest ozdobiony kartuszami herbowymi trzech właścicieli, których granice posiadłości zbiegały się w tym miejscu: rodziny von Nimpsch na Grodziszczu, rodziny von Haugwitz na Jemnej i posiadłości klasztoru cystrsów w Henrykowie. Znaleziony przeze mnie w połowie lat. 80. XX w. kamień, pomimo wykonania fundamentu, jest ciągle przewracany przez przejeźdzające tam samochody leśne. Apeluję więc do p. Nadleśniczego w Bardzie aby zwrócił baczniejszą uwagę na ten wyjątkowy zabytek i nakazał go z powrotem włożyć do ziemi!!

Najcenniejszą i najstarszą, bo z II poł XIII w. zachowana granicą w Polsce jest Granica Św. Jana, zaznaczona 6 kamieniami granicznym o kształcie jak wyżej, przebiegająca pomiędzy dawnym Księstwem Biskupów Wrocławskich i Księstwem Ziębickim, dzisiaj na granicy Gminy Ziebice i Gminy Kamiennik. Posiada potężne niemal 2,5 m wysokości, granitowe kamienie z zaznaczonymi symbolami diecezji wrocławskiej.

Najczęściej jednak kamienie graniczne były polodowcowymi ostańcami z wykutym znakiem, zwykle krzyżem, jak ten  znajdujący się niedaleko Barda - zwany kamieniem Brygidy (zdjęcia na początku i poniżej). Warto również wiedzieć, że w Księdze Henrykowskiej, niezwykłym źródle opisującym dzieje Śląska w II poł. XIII w., jest zanotowany pierwszy opis wyznaczania granicy pomiedzy posiadłościami klasztornymi i szlacheckimi. Odbywało sie to na szczycie Góry Brzeźnica w Masywie Grochowej - Braszowic, gdzie mierniczy za pomocą kopców usypanych z kamieni wyznaczali wspomniana granicę.   

 

Zachowało się jeszcze kilka kamieni granicznych w Górach Bardzkich oraz na terenach dawnych posiadłości klasztorów cysterskich w Henrykowie i Kamieńcu Ząbkowickim. Na razie jeszcze większość z nich istnieje ale coraz częście znikają z naszego krajobrazu lub są niszczone, jak choćby kamień przy Trzech Granicach. Zwracajmy na nie uwagę i nie pozwólmy ich niszczyć!!!

(zdjęcia p. Henryka Sławca z Ziębic, znawcy i miłośnika naszego regionu, któremu b. dziękuję).

Dodał Jerzy Organiściak 31 Jul 2011
Content Management Powered by CuteNews